ਇੰਦਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌ-ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਰਾਨ੍ਹੇ ਤੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੇ ਰਾਨ੍ਹੇ ਤੇ ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਏ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇਣ।'' ਮੈਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਟੁੱਟੇ ਰਾਨ੍ਹੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਵਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਖਾ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇੰਦਰ ਨੇ ਫਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਣ, ਤੇ ਬੱਘ—all ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢ ਦੇਣਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੁર્ગ ਵਿਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।'' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣਗੇ। ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਹੋ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ, ਆਸਹਾਰ ਰਹਿਤ, ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ।'' “ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ।'' “ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜਾਂਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਦੱਸ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਲਿਜਾਇਆ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਰ।'' ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬੋਲੇ: “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।'' “ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਸਾੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੈ।'' “ਪਰ, ਸੂਰਜ ਥੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾੜੋਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਵੇਗਾ।'' “ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਘੁੰਮ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।'' ਇਥੇ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੰਧ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਹਾੜੀ ਦਰਾਰ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਾਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਸਜਾਈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਬੰਧ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਘਿਉ ਦੀ ਭੱਠੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਕੇ ਸੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਝਟਕ ਕੇ, ਕਬੰਧ ਧੂੰਏ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ—ਮਿੱਟੀ ਰਹਿਤ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' “ਰਾਮ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ (ਭਾਗ) ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ, ਪਰ ਕਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਆਇਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਅਣਚਾਹੀ ਘਟਨਾ ਹੋਈ।'' “ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਨਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' “ਸੁਣੋ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਇੰਦਰਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵੀਰ, ਚਾਰ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਪਾ ਦੇ ਨਿਕਟ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਨਾਮਕ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।