ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨਿਭਾਵ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਜਾਂ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਯੁਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਸੈਂਕੜੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜ ਘਰਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਕਥਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਰਾਮ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵਣਿਕ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁਚੇਤਨ ਅਤੇ ਵਾਚ-ਕੁਸ਼ਲ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਮুনি ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮুনি ਦੇਵ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਏ। ਉਹ ਤਮਸਾ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੇਖ ਭਰਦਵਾਜ, ਇਹ ਘਾਟ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਘੜਾ ਰੱਖ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਛਾਲ ਦੀ ਚੋਲਾ ਲਿਆ ਦੇ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਘਾਟ ਤੇ ਇਸ ਤਮਸਾ ਵਿਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਛਾਲ ਦੀ ਚੋਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਚੇਲੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚੋਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੈਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੇ। ਇਸੇ ਨੇੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਉਸ ਜੋੜੇ ਵਿਚੋਂ, ਇੱਕ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ, ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਨਰ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਾਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੜਫਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਬਿਲਬਿਲਾ ਉਠੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ, ਉਹ ਦੁਕ੍ਹੀ ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੋਗ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ," ਅਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਚਿਰਕਾਲਕ ਯਸ਼ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੋੜੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, "ਇਹ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਛੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ?" ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਛੰਦ ਵਿਚ, ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਰ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਰਹੇ।" ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਪੂਰਾ ਘੜਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਰਵેશ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਬੈਠ ਗਏ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਏ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬੜੀ ਅਦਬ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘ, ਆਸਨ ਤੇ ਸਲਾਮੀ ਦੇ ਕੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਵੀ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ, ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਵੈਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਮਾਦਾ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਉਹੀ ਛੰਦ ਉਚਾਰਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।