ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਟ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿਬੇ ਵੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਚੇ ਵੀਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲੱਖਣ) ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਥੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਫੜ 'ਚ ਜਕੜ ਕੇ, ਕਬੰਧ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਥੇ ਖੜੇ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਖਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੱਖਣ—ਭਾਵੇਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾਇਕ—ਆਪਣੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਈਏ। ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਕਿਸੇ ਅਸਹਾਇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਵਾਬੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟੀ, ਤੇ ਵੀਰ ਲੱਖਣ ਨੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ। ਜਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬੜੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੀਖ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵੱਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਘਟਾ ਗੱਜੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਹਤਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਣ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਰਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲੱਖਣ ਜਾਣ। ਜਦ ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਪਰ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਬੰਧ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਲੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕਬੰਧ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਦੁਰਚਰਿਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ, ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਇਹ ਕਰੂੜ ਰੂਪ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ!' ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਦ ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।' ਲੱਖਣ, ਜਾਣ ਲੈ, ਮੈਂ ਦਾਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।" "ਇੰਦਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ 'ਚ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੱਤੀ। ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਇੰਦਰ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੌ ਸਪੋਕ ਵਾਲੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।' ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੰਬਾ ਜੀ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਣ, ਤੇ ਬਾਘ ਆਦਿ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟਣਗੇ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।' ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਫੜੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।