ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੀ, ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਭਾਰੀ ਮੂੰਹ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਦੇ ਭਾਲੂ, ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਹਿਲਾਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਲੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਤੇ ਘਸੀਟਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਕਬੰਧ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਹੀ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲਕੜ ਦੀ ਲੱਤ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕੋਲੋਂ ਲਾਚਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇੱਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਕਰਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਘਬਰਾਏ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਦੇ ਦਿਓ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਉੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਓ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਓਗੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਰਥ ਡਰ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਕਬੰਧ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਕਬੰਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਂਡਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ?" ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ?" "ਇਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਸੰਕਟ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ।" "ਵੇਖ, ਹੇ ਪੁਰਖਸ਼ਰੋਮਣੀ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਭਾਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਵੱਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕਬੰਧ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜੇ ਹੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ? ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨੀਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਓ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਈਏ।" "ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਲਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਭਰਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦੈ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟੀ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਖੱਬੀ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟਿਆਂ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਥੜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁਭਾਗੇ ਸਨ, ਮਹਾਬਲੀ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। "ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਣ।" "ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਇਹ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਪਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਕਬੰਧ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਕਬੰਧ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।