ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਰਾਲ ਰੂਪ ਦੇ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਰਾਖਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੰਖਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਅੱਖ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚਾਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਖਸ ਡਰਾਉਣੇ ਰੀਛਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ, ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਰੀਛਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਤੇ ਖਿੱਚਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਕਬੰਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਹੌਲਨਾਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬਾਹਾਂ ਹੀ ਬਾਹਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕਬੰਧਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਬਸ ਪਾਇਆ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਖਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਬਸ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਰਾਘਵ। ਮੈਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰ ਦੇ ਤੇ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇਂਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਰਥ ਡਰ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਖੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਰਾਖਸ, ਕਬੰਧਾ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" "ਇੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ, ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਨੁਕੀਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੰਕਟ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਿਆ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਵੇਖ, ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਾਂ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਭੀ ਬੋਝ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ।" "ਮਹਾਂਵੀਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦੇ ਟੀਲੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਥੋਂ ਸਤੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਕਬੰਧਾ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਇੰਝ ਖੜੇ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ? ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਣ ਲਈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਰਾਖਸ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪਕੜ ਲਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦਈਏ। ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਖਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਬੇਬਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ ਇਕ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕਬੰਧਾ ਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। "ਇਹ ਰਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਣ। ਜਦ ਰਾਜ ਮਾਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸਾ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਪਰ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਬੰਧਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਕੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?