ਇਕ ਵਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਜਲੇ ਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਬੜੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੜਾ ਬੇਚੈਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕੁਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।” ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜਦੋਂ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼, ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਨਾ ਸਿਰ, ਨਾ ਗਲ, ਪਰ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੀ ਕਬੰਧ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਾਲੂ, ਸਿੰਘ, ਹਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਲੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਹਰਣ ਫੜ ਕੇ, ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਂਡ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠੇ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਵੱਡੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਬੜਾ ਸਾਹਸੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਦੇਖੋ, ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਉ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਓ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਰਥ ਡਰ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਬੰਧ, ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਕਬੰਧ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਖੜੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੀਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਬੰਧ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਸੱਚੇ ਵੀਰ, ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੇ, ਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਦੇਖ, ਹੇ ਨਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਹਾਂ—ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬੋਝ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀਰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਫੇਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਸੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਧਿਆਂ! ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਓਗੇ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, “ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਈਏ। ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਵਾਸਤੇ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਜਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।