ਦਸਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਗੁਫਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਵੀਰ ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੇ ਜਿਹੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ—ਉਹ ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਕਰੂੜ, ਲੰਬੀ ਲਟਕਦੀ ਤੋਡ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੁੱਖੀ ਚਮੜ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵੱਡੀ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਉਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਸ ਮਾਣੀਏ," ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਆਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।" ਫਿਰ ਆਖੀ, "ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਮਾਣੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਤੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵੱਢੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਅਟਲ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਬਹੁਤ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕੁਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕੋਈ ਆਫ਼ਤ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਚੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਹਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਨਾ ਸਿਰ ਸੀ, ਨਾ ਗਲ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਨੁਕੀਲੇ, ਖੜਕਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ, ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ, ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੱਟਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਭਾਲੂ, ਸਿੰਘ, ਹਿਰਨ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਲੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਹਿਰਨ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਕਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਣਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸਹਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਡਰੇ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਡਰ ਗਿਆ। ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਦਿਓ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲੋਗੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ; ਤੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" "ਉਥੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਬੇਕਾਰ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਵੀਰ; ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਕਰੂੜ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਬੰਧ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਬੰਧ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਢੀਆਂ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ?" "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?" "ਇੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਉਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਇਹ ਕਬੰਧ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਈ—ਹੇ ਸੱਚੇ ਵੀਰ।" "ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਮੌਤ ਲੈ ਆਈ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਅਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ।" "ਵੇਖ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕਦੀਰ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਲਈ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਬੋਝ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ।