ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਗੁਫਾ ਉੱਤੇ ਪਈ ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗੀ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਜੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਬਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਢੀਲੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਤੌਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਠੋਰ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮਿਲਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਸੂਰਮੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਤੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵੱਢ ਗਏ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਰਦ ਭਰੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੜੀ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਬਹੁਤ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਰੇ ਸ਼ਗੁਨ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਗੁਨ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ, ਅਜਿਹਾ ਚੀਕ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜਦ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਧੁਨੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ—ਸਿਰ ਤੇ ਗਲ ਨਹੀ, ਮੂੰਹ ਪੇਟ ਉੱਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਬੰਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨੁਕੀਲੇ, ਖੜਕਦੇ ਵਾਲ ਸਨ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗੂ ਘੂਰੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗੂੰਜ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਭੌਂਹ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਪਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੀ, ਪਰ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਚੱਟਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੀਛ, ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਛ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਹਿਰਣ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਈਆਂ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਭਿਆਨਕ, ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ, ਬਹੁ-ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤਣੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਣ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਕਰਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਡਿਗਿਆ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਸੂਰਮੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰ ਦਿਓ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਭੱਜ ਜਾਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੋਗੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ; ਤੇ ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦੁਬਾਰਾ ਲੈ ਲਵੋਗੇ।" "ਉਥੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੂਰਮੇ, ਵਿਅਰਥ ਡਰ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਕਰੂਰ ਰੂਪ ਕਬੰਧ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਕਬੰਧ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਏ ਹੋ?" "ਇਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਬਾਣ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਨੁਕੀਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਕਬੰਧ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਸੱਚੇ ਸੂਰਮੇ, ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਨਵੀਂ ਆ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ, ਜੋ ਮੌਤ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।