ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਜਟਾਯੂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਰਘੁਕੁਲਵੰਸ਼ੀ ਭਰਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜਕੇ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਸੀ—ਬੂਟਿਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋਣ ਯੋਗ, ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਮਹਾਂਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਰਘੁਕੁਲਵੰਸ਼ੀ ਭਰਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਠਹਿਰਦੇ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਗਵਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਗਮ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਭਰਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਸੀ, ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੁਹਾਂਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ, ਕੁਰੂਪ, ਡਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਖਤ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਯੋਮੁਖੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਆਈ, ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ," ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਆਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" "ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਧਰੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਧਰ ਹੀ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੇਰਾ ਬਾਂਹ ਬਹੁਤ ਫੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਕੁਨ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਨਾਂ ਪੰਛੀ, ਬੜੀ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਲਵੇ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੀਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਨਾ ਸਿਰ, ਨਾ ਗਲ, ਪਰ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੂੰਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਬੰਧ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਨੁਕੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੀਛ, ਸਿੰਘ, ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਬਾਂਹਾਂ—ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ—ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਛ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਬੜੇ-ਬੜੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਅਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੋਸ ਦੂਰ ਲੰਘੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਭਿਆਨਕ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੈੜਾ ਤੇ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲਵੰਸ਼ੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਬੜੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ, ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਕੁਲਵੰਸ਼ੀ ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਘਬਰਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਤੇ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਘੁਕੁਲਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।