ਜਦੋਂ ਗੀਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੜੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਵਿਰਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਉਣਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਧਨੁ, ਬਾਣ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨਿਰਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਧੇ। ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਘਣੀ, ਬੂਟੇ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸਨ, ਘਣੀ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਚੋਰੀ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡਰਾਵਣੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਸੀ। ਦਸਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪੇਟ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਕਰੜੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵੱਡੀ, ਵਾਲ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਦੋ ਭਾਈ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਆਈ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮੌਜ ਮਸਤ ਕਰੀਏ,' ਕਹਿ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।' 'ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਓਗੇ, ਹੇ ਯੋਧੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਣੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਿਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜਕਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅਸੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।' 'ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।' ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਝਟਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਘਣੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਛਾਤੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲ ਦੇ, ਪੇਟ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਕਬੰਧਾ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੰਨ ਵਾਲੀ ਭੌਂਹ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਫੜਾਂ, ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਚੱਟਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੀਛ, ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ, ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ, ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਛ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਹਿਰਣ ਫੜਦਾ, ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਤੇ ਖਿੱਚਦਾ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਕਬੰਧਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਬੰਧਾ, ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਡਰਾਉਣੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁ-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਉਰਜਾਵਾਨ, ਉਸ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾ ਯੋਧਾ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਡਰਿਆ; ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਗਿਆ।