ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਜਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਦਾਨੀ ਜਮੀਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮੁੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾ, ਹੇ ਗਰੁੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਸ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ, ਉਹ ਮਾਸ ਹਰੇ ਭੋਲੇ ਚੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੁ ਲਈ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਨਦੀ 'ਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਟਾਯੁ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਟਾਯੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਟਾਯੁ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ 'ਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਟਾਯੁ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਭਾਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲੇ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਧਨੁ, ਬਾਣ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਭਾਈ, ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਘਣੇ ਬੂਟੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਤੇ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਦੂਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਭਾਈ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਰੁਕਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ, ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਕਈ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਦੇਖੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਬਦਸੂਰਤ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸਖਤ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵਿਅਕਤ ਆਕਾਰ, ਵਿਗੜੇ ਵਾਲ, ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਖ ਮਾਣੀਏ," ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" "ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਸੁਰ ਵਿਚ ਚੀਖੀ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਹ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਬਹੁਤ ਥਰ-ਥਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕੁਨ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ, ਐਸਾ ਚੀਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਹਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਰਾਮ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਚੌੜੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੇਟ 'ਤੇ ਸੀ—ਉਹ ਕਬੰਧਾ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ, ਗਰਜਨ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ, ਫੈਲੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਖੜਾ ਸੀ।