ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੋਮਿਤ੍ਰਿ, ਲੱਕੜ ਲਿਆਓ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਜਲਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਿਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਅਲਾਵ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਯਗਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾ," ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ-ਆਤਮਾ ਸੀ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਅਲਾਵ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਮਾਸ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਚਰਾਗਾਹ ਤੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਰਿਵਾਜ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ-ਰਿਵਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਏ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਟਾਯੂ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਡਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਵਣ, ਬੂਟੇ, ਬੇਲਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਣੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ, ਦੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਰੁਕਦੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਕੇ, ਦੋ ਭਰਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ, ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਖੀ। ਉੱਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਯੋਧੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ੀ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟ ਲਟਕਦਾ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਸਖਤ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵਿਅਕਤ, ਖੁਲ੍ਹੀ ਜਟਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਉਥੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਸ ਲੈਈਏ," ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" "ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਯੋਧੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਡੀ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੀਖੀ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਭੱਜ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਦੋ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਠ, ਧਰਮ-ਹੀਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਬਾਂਹ ਬਹੁਤ ਥਰਥਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤਿਆਰ ਰਹੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਮੇਰੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਜੁਲਕਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੀਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲ ਦੇ, ਕਬੰਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੇਟ 'ਤੇ ਸੀ।