ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮੁਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਗਿੱਧ ਜੋ ਮੇਰਾ ਉਪਕਾਰਕ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਤਦ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਓ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਗਿੱਧਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਧਰਮਵਾਨ, ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ—even ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਗਿੱਧ ਦੀ ਮੌਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਲਿਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਜਿਸ ਮੌਤ ਨੂੰ ਯਗਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧੀਰਜ ਨਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਤੂੰ ਪਾ ਲੈ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਾ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਸ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਕੱਟ ਕੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਜਾ-ਜਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲਈ ਜਲ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕੰਡ ਦਾ ਉਨ੍ਹਤਰ ਸਠਵਾਂ ਸਰਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਪੁੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਬੂਟਿਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਤੇ ਦਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣ ਘਣਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਗੁਫਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ, ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਰੜੀ ਚਮੜ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰ ਖਾਂਦੀ, ਭਾਰੀ, ਵਿਗੜੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ—ਉਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ, ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਸ ਭੋਗੀਏ," ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" "ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਛਾਤੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵੱਢੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਧਰੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਭੱਜ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।