ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਗਿੱਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੈਣ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਸਨ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੈਰ ਲੰਮੇ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਗਿੱਧ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ, ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪੰਛੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਣਿ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕਈ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਵੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਹ ਗਿੱਧ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਉਪਕਾਰਕ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਤਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਗਿੱਧਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਨੇਕ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਬਹਾਦਰ, ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—even ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।" ਰਾਮ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਗਿੱਧ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਜੇਤੂ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਲਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਗੁਆਈ। ਮੈਂ ਇਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗੀ ਦੇ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਉਹ ਯੋਗੀ, ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮਕਾਮ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ: ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਜਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਜਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਬਹਾਦਰ ਭਰਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ ਤੇ ਉਹ ਮਾਸ ਗਿੱਧ ਲਈ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਾਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਚੌਰਸ ਤੇ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਗਤੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੜੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਔਖੀ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਖਮਈ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਪਣ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜਜ਼, ਉਹ ਦੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ। ਜੰਗਲ ਘਣ ਘਣੇਰੇ, ਬੂਟਿਆਂ, ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਤੇਖਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਉਹ ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧੇ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੁੱਤਰ ਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ ਤੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗੀ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਗੁਫਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਰੜੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਡਰਾਵਨੀ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਜਦ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ," ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅਯੋਮੁਖੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੂਰਮੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਛੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਖੀ, ਤੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਭੱਜ ਗਈ।