ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਵਣ — ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ — ਇਕ ਵੱਡੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ (ਜਟਾਯੁ) ਥਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਛਣਕ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਂ "ਵਿੰਦਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਜਨਕੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਵੱਡਾ ਕਾਂਡਾ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਦੇਹੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਵੇਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਜਦ ਜਟਾਯੁ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਮਿਲ ਕੇ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ "ਬੋਲੋ, ਬੋਲੋ" ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਟਾਯੁ ਦੀ ਜਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਪੈਰ ਫੈਲਾਏ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਜਿਹੇ ਮੌਤ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ, ਇਹ ਪੰਛੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਭਰਿਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਰ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਅਤਿ ਅਦਮ ਭੇਦ ਹੈ। ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਪੰਛੀ, ਮੇਰਾ ਉਪਕਾਰਕ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਫੜੀ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਸਚਿਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ—even ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਮੈਨੂੰ ਐਨਾ ਨਹੀਂ ਪੀੜਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਰਿਆ। ਮੈਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਵਾਂਗਾ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਭਾਗ, ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਜਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ, ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹਰੀ ਘਾਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿਤਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਘਵਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸਤਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਭਾਗ ਪਾ ਗਿਆ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਰਾਘਵਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਡਰੇ ਬਿਨਾ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੰਗਲ ਮੋਟਾ, ਬੂਟਿਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਘਣਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਦੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਦੂਰ, ਦੋ ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਮੋਟੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰੁਕਦੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੋ ਭਾਈ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਭਯਾਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ।