ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਧਰਮਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਰਤ ਕੇ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੂਫਾਨੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ।" "ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਥਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ; ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਖੇਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੌਰਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਲ ਨੂੰ 'ਵਿੰਦਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਕੁਤਸਥ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ; ਜਨਕੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਹੰਢੀ ਨੂ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਤੂੰ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿੱਧ ਰਾਮ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ," ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, "ਬੋਲ, ਬੋਲ," ਆਖਦਾ ਰਹਿਆ, ਪਰ ਗਿੱਧ ਦੀ ਜਿੰਦ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ, ਲਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ, ਇਹ ਪੰਛੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕਈ ਸਾਲ ਜੀਵਿਆ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾਗਿਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਸਮਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਲਖਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਗਿੱਧ, ਮੇਰਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਗਿੱਧਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਸਤਕਾਰੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰ, ਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—even ਜਾਨਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨਾ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਗਿੱਧ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ। ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਰਿਆ, ਦੀ ਚਿਤਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੰਰਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਵਾਂਗਾ, ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਜੋ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ— ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਨੁਮਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਹੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੂਬਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ, ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਨੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਤੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਦੌਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਲ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋਹਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੜੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਉਣੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਲ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਅਟੱਲ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਧੇ। ਜੰਗਲ ਗਾਢ਼, ਬੂਟੇ, ਰੁੱਖ, ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਘਣ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ। ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਗਾਢ਼ ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੜੇ। ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਦੋਹਾਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ, ਘੁੰਮਦੇ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੋ ਭਰਾ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ।