ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਰਾਘਵ—ਰਾਮ—ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਨੁਯਾਈ ਹੈ।” ਦੇਵਤੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਹਥ ਵਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਓ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।” “ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਅਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਤਾਟਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚੈਤਰਰਥ ਬਾਗ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ੀ ਤਾਟਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਡਿਆਈਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਾਘਵ—ਰਾਮ—ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਸੱਪ ਹੋਣ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ।” “ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਡ-ਚਕ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਚਕ੍ਰ, ਕਾਲ ਚਕ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਚਕ੍ਰ। ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਵਜਰ-ਅਸਤਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰਸ ਅਸਤਰ, ਤੇ ਈਸ਼ਾ ਦਾ ਅਸਤਰ ਵੀ।” “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ, ਦੋ ਗਦਾ—ਮੋਦਕੀ ਤੇ ਸ਼ਿਖਰੀ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਲਦੀ ਫੰਨ, ਕਾਲ ਦੀ ਫੰਨ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਫੰਨ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅਸਤਰ, ਦੋ ਵਜਰ—ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਭਿੱਜਾ, ਪਿਨਾਕਾ ਅਸਤਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਤਰ, ਅਗਨਿ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਅਸਤਰ, ਵਾਯਵ ਅਸਤਰ, ਹਯਸ਼ਿਰ ਅਸਤਰ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤਰ, ਦੋ ਬਰਢ, ਕਾਂਕਾਲ, ਗਦਾ, ਖੋਪੜੀ, ਤੇ ਕਿੰਕਿਨੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।” “ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਸਤਰ, ਨੰਦਨ ਅਸਤਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਬਲਸ਼ালী, ਗੰਦਰਵਾਂ ਦਾ ਮੋਹਨ ਅਸਤਰ, ਪ੍ਰਸਵਾਪਨ (ਸੁਤਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਪ੍ਰਸ਼ਮਨ (ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਮৃদੁ ਅਸਤਰ, ਵਰਸ਼ਣ (ਵਰਖਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਸੰਤਾਪਨ ਤੇ ਵਿਲਾਪਨ (ਗਰਮੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਮਾਦਨ ਅਸਤਰ, ਗੰਦਰਵਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਮੋਹਨ ਅਸਤਰ, ਤਾਮਸ ਅਸਤਰ, ਸੌਮਨ, ਸੰਵਰਤ, ਮੌਸਲ, ਸਤਯਮ, ਮਾਯਾਮਯ, ਸੌਰਮ (ਤੇਜ ਪ੍ਰਭਾ), ਸੋਮ ਅਸਤਰ (ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ), ਟਵਸ਼ਟਰ, ਭਾਗ, ਸ਼ੀਤੇਸ਼ੁ, ਮਾਨਵ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਅਸਤਰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਅਸਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕਿਆ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਮੈਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਅਜੇਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਅਡੋਲ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਯਵੰਤ, ਸਤਯਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਰਭਸਾ, ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਤਰਾ, ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।