ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਗਤ ਦੇ ਨੇਤਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕਿਸੇ embodied ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ, ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ, ਭਾਵੇਂ ਵੈਦੇਹੀ ਮਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਚਾਈ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਦਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਅਣਜਾਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਛਤ ਫਲ ਬਿਨਾਂ ਉੱਦਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਮਝਾਈ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਵੀ ਕੀ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਦਿਵਿ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਹੀਰੋਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਪਰ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਇ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ? ਸੋਚ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜਨਸਥਾਨ ਖੋਜ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਿਨਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚੁਭਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਪਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸੀ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹੀ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗਿੱਧ-ਰੂਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਦੇਹਾ-ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ, ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਝੱਗ ਵਾਲਾ ਲਹੂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੰਪਦੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਬਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਛਤਰੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਦੇਹਾ-ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਪਤਾ ਲੱਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ, ਸੁੰਨੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜ ਖੋ ਗਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਪਿਆ, ਸੀਤਾ ਗੁਆਚ ਗਈ, ਪੰਛੀ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਐਸੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਜੇ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਚੱਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਦਨਸੀਬ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਰਾ ਪਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ।