ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮ੍ਰਿਦੁ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਚਾਂਦ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਤੇਜ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਗਤੀ, ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਧੀਰਜ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਦਾ ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਇਹ ਰਥ, ਜਿਸ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਹਨ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹੀਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਿਚ ਸੀ, ਦੋ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਲਚਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਮ੍ਰਿਦੁ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜਾ ਨਿਆਂਪੂਰਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹੋ। ਕੌਣ, ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਵਾਨ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਅਦਵਿਤੀਯ ਹੋ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਕਈ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਮਨਾਓ ਅਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੋ।” ਹੁਣ ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਨੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਜੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨ ਤਪ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਜਾ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਤ ਵਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਮ ਅਤੇ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ? ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਦੁਖ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਲ ਛੂਹ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ, ਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ: ਯਯਾਤਿ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਧਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਵੀਰ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਵੱਡੇ ਦੁਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਦਾ ਵਿਅਕੁਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ; ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਬੁੱਧੀ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਗਿਆਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਦਿਵਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀਰੋਈ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਆਤਮ-ਸਮਝ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।