ਇਲਾਸਟ੍ਰੀਅਸ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਲੋਕ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਲਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਾਂਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੇ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ ਹੋ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗੋ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੋਭਾ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਪਏ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਦੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਲਕਸ਼ ਰਹੇ ਹੋ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਕਈ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛਾਣ ਮਾਰਾਂਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ, ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਸਮਝਾਵਣ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਝ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ (ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ) ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ ਦੇਵੀਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਰਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਮ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਛੁੰਹਦਾ? ਇਹ ਦੁੱਖ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੁੰਹ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਆਸਰਾ ਮਿਲੇਗਾ?" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਐਸਾ ਹੈ: ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕੰਬਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਸਥੰਭ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਭਾਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ; ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਮਰ ਵੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਅਣਜਾਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਬੁੱਧੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗਿਆਨ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।