ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਤਣਕੇ, ਇੱਕ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਾਣ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਜਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਤਿਵੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਸਿਤਾ, ਨਿਰਮਲ ਮੈਥਿਲੀ, ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਲਟ ਦਿਆਂਗਾ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਿਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਜਿਹੇ ਜਲ ਰਹੇ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਚਾਂਦ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਚਮਕ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਗਤੀ, ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਧੀਰਜ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੀ ਭੁੱਲ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਥ, ਜਿਸਦੇ ਜੋੜ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ, ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਪਹੀਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੋਈ, ਦੋ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜਾ ਸਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੋ। ਕੌਣ, ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਦੈਤ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਲੱਭੋ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਕਈ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਰਾਜਾ ਕੋਸਲਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਜੇ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣ, ਮਨਾਊਣ, ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਤਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਤੋ ਬਿਲਕੁਲ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। "ਮਹਾਨ ਤਪ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਜਾ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਰਤਾਜ—ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਛੋੜੇ 'ਤੇ, ਦਿਵਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਇਸ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ, ਆਮ ਤੇ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ?" "ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ, ਰਾਜਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਛੂਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਓ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣਗੇ?" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ: ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆ ਗਈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਖੋ ਗਏ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਰਾਜਾ ਕੋਸਲਾ, ਵੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਧਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ—ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ—ਵੀ ਗ੍ਰਹਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ; ਸਭ ਜੀਵ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਚਾਹੇ ਵੈਦੇਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਵੀਰ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ; ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਹੇ ਫਲ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਿਹਾ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿਵਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਦੁਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਣ।