ਲੱਖਣ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਅਜਿਹੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਲਈ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣਗੇ। ਅੱਜ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਉੱਡਣਗੇ; ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ—ਕੋਈ ਵੀ ਬਚੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ—ਹਰੇਕ ਥਾਂ—ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰੀ ਹੋਈ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਹਰੇਕ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਲਵਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਹੋਠ ਕੰਪਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛਾਲਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਿਆ, ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲੀਆਂ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਸ ਸਮੇਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ, ਤਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਜੈਸਾ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ। ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਨੇ ਤੀਰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਅੱਗ, ਇਹ शब्द ਕਹੇ: "ਜਿਵੇਂ ਬੁਢ਼ਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਭਾਗ, ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਲੱਖਣ, ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਸੀਤਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਥਿਲੀ, ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਉਲਟ ਦਿਆਂਗਾ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਲਦੇ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤਣ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਣ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਉੱਤਰੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੈਰਜ ਹੈ; ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਦੀਵ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਜੋੜ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ, ਲਹੂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ; ਪਰ ਲੜਾਈ ਇੱਕ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਚ ਸੀ, ਦੋ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੀ ਚਲਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਨਿਆਂਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੋ। ਕੌਣ, ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਦਾਨਵ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਵਾਨ, ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ; ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ, ਅਜੋੜ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਖੋਜਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਕਈ ਕਮਲ-ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨਾ ਲਵਾਂ, ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਂਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਜੇ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਮਨਾਊ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨੁਕ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਠਵੀਂ ਸਰਗਾ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ। ਰਾਮ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਖਣ, ਸਮੁਤ੍ਰਿ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ। "ਮਹਾਨ ਤਪ ਤੇ ਉੱਚੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਭਰਤ ਲਈ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਆਇਆ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ, ਆਮ ਤੇ ਥੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਹਿ ਸਕਦਾ? ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ; ਕਿਹੜਾ ਜੀਵ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਰਾਜਾ, ਇਹ ਪਲ-ਭਰ ਛੂਹ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਓ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣਗੇ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ: ਯਯਾਤਿ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਆਇਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ।