ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਇਹੀ ਨੇਕੀ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਨੇਕੀਆਂ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਵਾਂਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਤਾਂ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਕਿੰਨਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ—ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਵੇਖੋ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣਗੇ; ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤ ਲੁੱਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ—all ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸੀ ਪਲ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ; ਕੋਈ ਜੀਵ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਲੋਂ ਸਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਭਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣਗੇ। ਅੱਜ ਦੇਵਤੇ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਹਲਚਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਲਵਾਂ।" ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਕਸ ਲਿਆ ਤੇ ਜਟਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ, ਤਣਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੀਰ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਾਲ-ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਲੋਂ ਰੋਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਰੁਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕਾਲ-ਅੰਤ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾ ਤਿਆਗੋ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿਚ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਜੋਤ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਚਲਣ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਯਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋੜ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ, ਗੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪਹੀਏਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਥਾਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ; ਪਰ ਲੜਾਈ ਇੱਕ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਸ਼ਕ ਹੀ ਠੀਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਕਈ ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੰਗਾਲਾਂਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜੇਕਰ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨੇਕੀ, ਮਨਾਵਣ ਤੇ ਨਮੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੱਲ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।