ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੁਮਸ਼ੁਦਗੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਧੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬਿਲੌਰੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ? ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਰਚਾ ਵਾਲਾ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਬਕਤਰਬੰਦ ਵੇਖਿਆ। ਇਕ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੌ ਡੰਡੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਥੱਲੇ ਪਈ ਸੀ। "ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦੀ ਛਤਰੀ ਤੇ ਬਕਤਰਬੰਦ ਸੀ?" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਅੱਗੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦੰਡ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। "ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਇੱਕ ਰਣ-ਧੁਜਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਥੱਲੇ ਪਈ ਸੀ। ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਈਆਂ ਸਨ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰ ਕਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ? ਇਹ ਦੋ ਤੂਣੀਆਂ ਵੀ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਥ-ਸਾਰਥੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋੜਾ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਸੀ। "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰਾਛਸਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈ—ਤਾਂ ਧਰਮ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬੜੇ ਵੀਰ ਤੇ ਦਇਆਲੂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਰਮ, ਲੋਕ-ਹਿੱਤ, ਸਯਾਮ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹਾਂ। ਪਰ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਾਂਗਾ। ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਛਸ, ਨਾ ਕਿੱਨਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਦੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸਮਾਨ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਅਪਾਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ, ਚੰਦ ਅੱਡ ਜਾਵੇਗਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਦਰਖਤ, ਲਤਾਵਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ—all ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।" "ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣਗੇ; ਕੋਈ ਜੀਵ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਅੱਜ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰ-ਛਿਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਛਸਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।" "ਅੱਜ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਰਾਛਸ—ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਰਾਛਸ—all ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੱਕੀ ਜਾਂ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਲਵਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅੱਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛਾਲਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ ਤੰਗ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲੀਆਂ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜੋ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ-ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਰੋਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਐਸੇ ਹੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹਾਂ। ਜੇ ਅੱਜ ਮੈਥਿਲੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ—all ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਉਲਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭੜਕਦੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਪ੍ਰਲੈ-ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੰਗ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਲੈ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਮ, ਸਯਾਮ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਸੋਭਾ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਇਹ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਕਿਸਦਾ ਹੈ।" ਇੰਝ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।