ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਹਾੜੀ ਚਟਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਘਾਹ, ਦਰਖ਼ਤ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਰਹਿਣਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਦਿਆਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵਿਖਰਏ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼, ਅਤੇ ਕਈ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਥ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਦਿਸੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦਿਲ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ। ਸਮਿਤ੍ਰਾ ਨੰਦਨ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਰਕਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਾਰਨ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਦੱਸੋ, ਇਹ ਵੱਡਾ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਹਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਥੇ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?” ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੋ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੌ ਡੰਡੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦਿਵਿ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਟੁੱਟਾ ਹੋਇਆ ਦੰਡ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਹ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਸਨ? ਇਹ ਰਣ-ਧਜਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?” “ਇਹ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਹਨ? ਵੇਖੋ, ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਵੀ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਰਥ-ਸਾਰਥੀ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਚਾਬੁਕ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੀ।” “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਲੈ ਆਈ ਹੈ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਗੁਆਚ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਸ ਮਹਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਧਰਮ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੌਣ, ਇ enven ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇ enven ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਦਯਾਲੂ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯਕੀਨਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਰਮ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਨੇਕੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।” “ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾ ਕਿੰਨਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸਮਾਨ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਅਪਹੁੰਚ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਚੰਦਮਾ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲੁਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਦਰਖ਼ਤ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਲਾਮਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” “ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ; ਕੋਈ ਜੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇਗਾ। ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਲੋਂ ਸਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।” “ਅੱਜ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕੋਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੱਕੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿਆਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ।” ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛਾਲਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ ਕੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੇਹ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਚਮਕੀ ਸੀ।