ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਫੁੱਲ ਮੈਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਹੀ ਨੇ ਜੋ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਗੁੰਥੇ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਚ ਇਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਸੋਹਣੇ ਪੂਰਨ ਹਨ?" ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਆਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, "ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾ, ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਚਟਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਘਾਹ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਦਰੱਖਤ, ਨਾ ਪੱਤੇ। ਜਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਰਾਖਸਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਰਥ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਪਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ।" "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਵੇਖੋ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਅਜੀਬ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਚੀਰਿਆ ਜਾਂ ਖਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਦਇਆਲੁ, ਇਹ ਵੱਡਾ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ? ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿਲੌਰ ਦੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੜੀ ਹੋਈ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬਰਚੀ ਕਿਸਦੀ ਪਈ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਕੰਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਸਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਦਇਆਲੁ, ਇਹ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ ਕਿਸਦੀ ਪਈ ਹੈ? ਤੇ ਇਹ ਖਰਾਂ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?" "ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕੌਣ ਹਨ? ਤੇ ਇਹ ਜੰਗ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਹਦੇ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਜੰਗ ਦਾ ਰਥ, ਜੋ ਟੁੱਟਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਖੇ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰ, ਜਿਹੜੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਵੇਖੋ, ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਵੀ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਹਜੇ ਵੀ ਕੋੜਾ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਇਆਲੁ, ਵੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰਤਾ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੌਤ ਲੈ ਆਈ ਹੈ।" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਜੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਗੁਆਚ ਗਈ—ਤਾਂ ਧਰਮ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਦਇਆਲੁ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹਾਂ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਬ ਅਪਵਾਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਦਨੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਊਂਗਾ।" "ਨਾ ਤਾਂ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸਸ, ਨਾ ਕਿਨਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਵੇਖੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਅਪਹੁੰਚ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ, ਚੰਦ ਮੂਢ ਜਾਵੇਗਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੁਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ, ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਵਾਪਸ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ; ਕੋਈ ਜੀਵ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।" "ਅੱਜ ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਅਜਿਹੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।