ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਉੱਥੇ ਕਿਤੇ ਦਿੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ "ਹਾਂ" ਆਖ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਝੜੇ ਪਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ। ਬੜੀ ਪੀੜ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਫੁੱਲ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਗੁੰਥ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਹ ਫੁੱਲ ਬਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਾਹੁਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਫੇਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਛੋਟੇ ਜੰਤੂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਵਿਖਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਪੱਥਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਮਕਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਪੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਜਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।" ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਵੱਲੋਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਰਥ ਵੀ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਮੀਨ ਤੇ ਵਿੱਖਰੀ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।" "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਲਾਲ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਖਾ ਗਏ।" "ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋਈ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਵੱਡਾ, ਮੋਤੀ-ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੰਗੀ ਜਿਤ, ਜੋ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ, ਕਿਸਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੌ ਡੰਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਸਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ ਕਿਸਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੱਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਖਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ?" "ਇਹ ਜੰਗੀ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਉਲਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤੀਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿੱਖਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਕਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ? ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਬਕ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰਤਾ ਹੁਣ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।" "ਜੇਕਰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਖਾ ਗਿਆ, ਜੇਕਰ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਖੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਗਈ।" "ਜੇਕਰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਲੈ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇਕਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਇਆਲੂ, ਭੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਰਮ, ਲੋਕ-ਹਿੱਤ ਲਈ ਕਮਰਬੱਧ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹਾਂ।" "ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਅਬ ਗੁਨਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਨਾਸੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਗੁਣ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਾਂਗਾ।" "ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਕਿੰਨਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਭੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" "ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸਮਾਨ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਚੰਦ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਲੁਕ ਜਾਵੇ—" "ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣ, ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ—" "ਮੈਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਵਚਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ।