ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਜਨਸਥਾਨ, ਇਸ ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਰਹੇਗਾ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜਣਗੇ, ਜੇ ਸੀਤਾ ਕਿਤੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਰਾਘਵ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦਾ ਗਲਾ ਅੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵੱਲ ਮੈਥਿਲੀ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਪੰਥ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਜਾਨਵਰ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਆਵਾਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?', ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।" "ਜਾਨਵਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਓ, ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ—" "ਹਾਂ," ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਝੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਰ ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਫੁੱਲ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਇਹ ਫੁੱਲ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਹ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੋਭਾ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੈ?" "ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਵਿਖਾ ਦੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚਟਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੁੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਘਾਹ, ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ; ਜਾਂ ਅੱਜ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਦੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।" ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਪੈਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦੌੜਦਿਆਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪਛਾੜੀ; ਉਹ ਸੀਤਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵਿਖੜੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਟੁੱਟਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ-ਕੁੰਡੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟੀ ਰਥ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ।" "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਫਾੜਿਆ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।" "ਕੌਣ ਦਯਾਲੁ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ?" "ਬਚੇ, ਕੀ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਬਿਲੌਰੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ?" "ਕਿਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਵਚ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਸੌ ਰਿੱਬਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ?" "ਕੌਣ ਦਯਾਲੁ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਲਾਠੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਖਰ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਵਾਲੇ—" "ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਧਵਜ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਇੱਥੇ ਪਈ ਹੈ?" "ਕਿਸ ਦੀ ਯੁੱਧ ਰਥ, ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਟੁੱਟੀ, ਹੇ ਦਯਾਲੁ? ਤੀਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਵਿਖੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਤੀਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਖਦੇ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ? ਵੇਖੋ, ਦੋ ਤੀਰ-ਕੁੰਡੀ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਕਿਸ ਦਾ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਾਬਕ ਤੇ ਸੂਈ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਪਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" "ਵੇਖੋ, ਦਯਾਲੁ, ਮੇਰੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੀ।" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲੈ ਗਈ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਜਾਂ ਖਾ ਗਈ—ਜੇ ਤਪਸਵੀ ਸੀਤਾ ਖੋ ਗਈ—ਤਾਂ ਧਰਮ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫੜੀ ਹੋਈ।" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਖਾ ਗਈ ਜਾਂ ਲੈ ਗਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਦਯਾਲੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ, ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਅਤੇ ਵਿਖੜੇ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੌਲਣੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।