ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸੁਆਂ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ, ਜਨਸਥਾਨ, ਇਹ ਛੋਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਲੱਭਾਂਗਾ, ਜੇ ਕਿਤੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਨਾਲ ਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਜਿਧਰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਉਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਮੰਜ਼ਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਦਇਆਲੁ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ 'ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?', ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਓ, ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਜੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤ੍ਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ—" ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੇਖੀ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਗੁੰਥ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਇਹ ਫੁੱਲ ਸਾਂਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਹ ਫੁੱਲ ਬਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੈ?" ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਸਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਵੇ, "ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਵਿਖਾ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਪੱਥਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਵੇਖਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ ਕਿ ਨਾ ਘਾਹ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਦਰੱਖਤ, ਨਾ ਪੱਤੇ। ਜਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਹ ਦਰਿਆ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵਿਖੁੰਝੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਤੂਣੀਰ ਅਤੇ ਕਈ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵੀ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਦਿਲ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।" "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਆਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਲਹੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਫਾੜਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਲ੍ਹਤ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।" "ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਇੱਥੇ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਵਚ ਹੈ, ਜੋ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ?" "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਇਹ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਖਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਤੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਾਸੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਤੀਰ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ? ਵੇਖ, ਦੋ ਤੂਣੀਰ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।" "ਇਹ ਰਥ-ਸਾਰਥੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋੜੀ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੀ ਵੈਰੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਆ ਗਈ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਖਾ ਗਿਆ ਗਿਆ—ਜੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਖੋ ਗਈ—ਤਾਂ ਧਰਮ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਈ ਗਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਖ ਅਤੇ ਵਿਹਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।