ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਖੁਦ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅ攀, ਜੋ ਮੌਤ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਪਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ, "ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ," ਪਰ ਦੁਖੀ ਰਾਮਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਵੀ ਦਰਿਆ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਦ ਕੰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤੜਫ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਪ੍ਰਿਯਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਜਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ?" "ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ?" "ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਸੀ—ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਹੁਣ, ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰਾਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਜਨਸਥਾਨ, ਇਸ ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜਾਂਗਾ, ਜੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਸਕੇ; ਇਹ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਘ, ਰਾਘਵ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਰਾਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਜਿੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਰਾਮਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ; ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਰਾਹ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?', ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।" "ਜਾਨਵਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਓ, ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਚੱਲੀਏ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਉੱਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ—" "ਹਾਂ," ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੇਖੀ। ਵੀਰ ਰਾਮਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਇਹ ਫੁੱਲ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮਾ, ਨਿਆਂਪ੍ਰੀਤ ਆਤਮਾ, ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੈ?" "ਰਾਮਾ, ਜੋ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ।" "ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦਿਖਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮਾ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁੱਟਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ; ਜਾਂ ਅੱਜ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕਾ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸੀਤਾ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਇधर-ਉਧਰ ਭੱਜੀ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡੇ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਵਿਖਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਥੈਲਾ, ਤੇ ਕਈ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਥ ਦੇ ਟੁਕੜੇ; ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਖੇ ਪਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ।" "ਵੇਖ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ, ਤੇ ਅਜੀਬ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਚੀਰਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਖਾ ਵੀ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।" "ਹੇ ਸੁਧਾਰਾ, ਕਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ?