ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈ, 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ, 'ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!' ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਚੀਕ ਸੁਣੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਡਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਲਦੀ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।'" "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਜਿਹਾ ਨੀਚ ਬੋਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, 'ਸੀਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ'? ਇਹ ਆਵਾਜ਼, 'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ', ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੁੱਟੀ ਹੋਈ' ਸੁਣਾਈ?" "ਇਹ ਚੀਕ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੂਤ ਨੇ ਡਰ ਵਿਚ ਮਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੱਸ, ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਸਕੇ। ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਜੰਮੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਪ ਹੈ; ਜੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਖੋ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੈਰੀ ਹੈਂ, ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਹੋਠ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਸੁਖਮਈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਇਹ ਗਲਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।" "ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੋਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੰਘਣ ਪਾਏ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿੱਢ ਕੇ, ਉਹ ਪੀੜ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਚੀਕਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਤੰਤੁ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕਣ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਡਿਗ ਪਏ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸੀਤਾ ਜੀ ਠੀਕ ਹੋਣ।" ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਤਰਸਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਓਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਗਵਾ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦਾ ਤਲਾਬ ਉਜਾੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੁਝਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਸੁੰਨ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀਆਂ, ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਸਨ ਉਲਟ ਪਏ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਜਾਂ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਖਾ ਲਈ ਗਈ; ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਕਿਤੇ ਲੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਆੜ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਫਲ ਲੈਣ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਤਲਾਬ ਨੂੰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਗਈ ਹੋਵੇ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਦਰੱਖਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਭੱਜਦੇ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। "ਹੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ ਤੇ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਈ ਹੈ, ਹੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਦੱਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਸtan ਬਿਲਵ ਫਲ ਵਰਗੇ ਹਨ।" "ਜਾਂ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਦੱਸ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜੀਵਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਹ ਦਰੱਖਤ, ਲਤਾਵਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦਰੱਖਤ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਤਿਲਕ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਤਿਲਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੱਚਾ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ।