ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛੱਬੀਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣਯ ਭਰੇ ਬਚਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਨਿਰਣਯ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਝਕ ਦੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਥਾਹ ਵਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਤਾਟਕਾ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਅਜੀਬ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਧੁਨੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਧਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਯਕਸ਼ੀਣੀ! ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਇਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਇਸ ਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸਦੀ ਨਾਰੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਚਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਟਕਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੱਜਦੀ ਹੋਈ ਰਾਮ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਈ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਰਘੁਪੁਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਧੂਲ ਦਾ ਗੁੱਬਾਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਪੁਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਉੱਤਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਾਟਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢ ਦਿਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦਾ ਸਿਰਾ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯਕਸ਼ੀਣੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ੀਣੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦੇ।" "ਸਾਂਝ ਦੇ ਵੇਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਧੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਯਕਸ਼ੀਣੀ ਵੱਲ, ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਧੁਨੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਈ ਗਈ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਾਕੁਤਥਸ (ਰਾਮ) ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਵਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦੌੜੀ। ਜਦ ਤਾਟਕਾ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਕੁਤਥਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ! ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਗਣ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ।" "ਹੇ ਤਪਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੋਣਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਮ! ਆਉ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।" "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲਾਂਗੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਾਤ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਜਾਰੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਜੰਗਲ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੱਤਰਰਥ ਵਾਨ ਦੇ ਜਿਹਾ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਯਕਸ਼ੀਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਤਾਈਵਾਂ ਸਰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਵੱਡੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਸੱਪ ਹੋਣ, ਸਭ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।" "ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਾਘਵ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਡ-ਚੱਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।