ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਟਕਾ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਅਧਰਮੀ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਇਸ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗਾਧ ਬਚਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੱਧੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਖੀ ਟੰਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਧੁਨੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਉਸ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਤਾਟਕਾ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਅਚਾਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਧੁਨੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਵਿਕਰਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਕਈਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਮੋਹਜਾਲ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਕੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਹੱਥ ਉੱਠਾਏ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਸਿੱਧੀ ਦੌੜ ਪਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਮੋਹਜਾਲ ਰਚ ਕੇ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਧੂੜ ਦੀ ਆੰਧੀ ਚਲਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ, ਉਹ ਹੱਥ-ਵਿਹੀਣ, ਥਕ ਚੁੱਕੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਯਕਸ਼ਿਨੀ, ਜੋ ਜੇਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੇ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹਜਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਬਸ ਕਰ, ਰਾਮ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ਿਨੀ, ਜੋ ਮੋਹਜਾਲ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋਈ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਸੰਜਿਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦੇ।" "ਸੰਜਿਆ ਵੇਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਤਾਟਕਾ, ਮੋਹਜਾਲ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਗਈ। ਉਹ ਉੱਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੱਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਲਦਾ ਹਣੇਰਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਤਾਟਕਾ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਇੰਦਰ ਜੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨਿ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ! ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਰਾਘਵ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ। ਹੇ ਤਪੋਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਹ ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅਨੁਯਾਈ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਹੋਣਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਜਿਆ ਹੋ ਗਈ। ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ ਰਾਮ, ਆਓ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਰਹੀਏ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚੱਲਾਂਗੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਤਾਟਕਾ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚੈਤਰਰਥ ਵਨ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਨੇਹ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਹੇ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਸੱਪ ਹੋਣ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਵਾਈ।