ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੀਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਗਦਾ ਹੈ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੈ?" ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਗਿੱਦੜ ਰੌਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ। "ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਆਕੁਲ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਈ ਸੀ—ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਹੜੀ ਤੂੰ ਛੱਡ ਆਇਆ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਕੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਨਵਾਸ ਵਿਰਥਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ?" "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ? ਕੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ?" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁੱਜ ਕੇ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਹਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਦੱਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੀ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਦ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਕੀ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ?" "ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਜੁਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ 'ਲਕਸ਼ਮਣ' ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।" "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਖਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਸਖੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਪੱਤੀ ਆ ਪਈ ਹੈ; ਕੀ ਕਰਾਂ? ਲਗਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਹੀ ਐਸਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਸੂਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਤੋਟਿਆ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ, ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਥਾਂ ਪਛਾਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਏ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ? ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ, ਬਾਂਹ ਤੇ ਦਿਲ ਫੜਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ; ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਨੇ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, 'ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ!' ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਆਈ।" "ਉਹ ਤੇਰੇ ਦੁਖੀ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਡਰਦਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਆਖਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੋੜਨ ਤੇ, ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ, 'ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ; ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।'" "ਭਲਾ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ 'ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ' ਜਿਹੀ ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਤੀ ਗਈ, 'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ'?" "'ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ'—ਇਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੱਢੀ, ਹੇ ਮਹਾਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।