ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਲੂਮੜੀ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਉਹ ਲੂਮੜੀ ਦੀ ਚੀਕ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, "ਹਾਏ! ਇਹ ਲੂਮੜੀ ਦੀ ਚੀਕ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਖਸਸਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਾਰੀਚਾ ਵਲੋਂ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਨਕਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਏ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ। ਜਦ ਮੈ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ 'ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ' ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੂਮੜੀ ਦੀ ਚੀਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕਿ ਰਾਖਸਸ ਨੇ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਸ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ। ਤਦ ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਝਿੜਕਿਆ। "ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਛੱਡ ਆਇਆ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੈ," ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। "ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ—ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਮਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" ਰਾਮ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਜਿਉਂਦੀ ਹੋਵੇ?" ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇ। "ਉਸ ਰਾਖਸਸ ਨੇ, ਜੋ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਹ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ: "ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆਚੁਕੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚਲਿ ਗਈ, ਜਾਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਈ ਗਈ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਵੰਜਾ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਉ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਤੇ ਅਕੇਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। "ਜਦ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ?" "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਹੇ ਵੀਰ, ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਕੀ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਨਵਾਸ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ?" "ਸਉਮੀਤ੍ਰ, ਜੇ ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ?" "ਕੀ ਸੁਖੀ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੇਟਾ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਕੌਸਲਿਆ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ?" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੀ ਵੈਦੇਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਦ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕੀ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ?" "ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਜੁਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸਦਾ ਚਿੱਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸਸ ਨੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ' ਵੱਜੋਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਡਰ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਡਰ ਗਈ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।" "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।" "ਖਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।