ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ, ਤੇਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।” ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ, “ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਨੂੰ, ਚੰਡਾਲ ਵੀ ਯਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਧਰਮਵਾਨ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਮੰਦ ਰਾਖਸ਼ਸ!” “ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਸਦਾ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਦੀ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਮੈਲ-ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਨਭੋਗ ਹੈ; ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ। ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਵਾ ਸਕਦੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਜਨਕੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੰਪਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਕੀਤੀ: “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਬਾਰ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਰਸੋਈਏ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।” ਇਹ ਤਿੱਖੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। “ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪੈਰ ਪਿਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ: “ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਓ; ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਤੇ ਘੇਰ ਕੇ।” “ਉਥੇ, ਕਦੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਕਦੇ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥਣੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਮਹਿਲਾ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟੀ ਵੱਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਟੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੈਥਿਲੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣੀ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ। ਉਥੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੱਖਾ ਡਰਾਇਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਵਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਜੇਹੜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਰਸਤਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਗਿੱਧੜ ਚੀਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਰੋਮ-ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਿੱਧੜ ਦੀ ਚੀਕ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। “ਹਾਏ, ਇਹ ਗਿੱਧੜ ਦੀ ਚੀਕ ਮੈਨੂੰ ਮੰਦ-ਸ਼ਕੁਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਵੈਦੇਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੇ।” “ਪਰ ਜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ—” “ਤਾਂ ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਰਣ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ।” “ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, 'ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!' ਚੀਕਿਆ।” “ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ; ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।” “ਅੱਜ ਕਈ ਮੰਦ-ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਿੱਧੜ ਦੀ ਚੀਕ ਸੁਣੀ।” ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੰਦ-ਸ਼ਕੁਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਲਿੰਨ ਸੀ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਖੀ, ਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੋਗ-ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। “ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਛੱਡ ਆਇਆ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ।” ਉਸਨੇ ਦੁਖ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਰ ਮਿੱਠਾ ਵੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ, “ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰਿਆ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ।” “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਵੇ!