ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਯਕਸ਼ੀ, ਤਾਟਕਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ ਤਾਟਕਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਚ ਫੱਟ ਪੈ ਕੇ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ ਮੰਦਕਰਮੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਾਟਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ, ਜਿਸਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪਤ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰ; ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ, ਰਾਜਧਰਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਧਰਮ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਅਧਰਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀਰੋਚਨ ਦੀ ਧੀ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਾਵਯ ਦੀ ਵਧੂ, ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਰਹਿਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਅਧਰਮੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਬੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤੀਖਾ ਟੰਕਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਗੂੰਜ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਤਾਟਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਤਾਟਕਾ ਆਪ ਵੀ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਟੰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਤਾਟਕਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ ਜਿੱਥੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ, ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਯਕਸ਼ੀ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੱਚੇ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਹੀ ਡੁੱਬ ਜਾਣ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੁਰਜੈਯ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਅਸ਼ਕਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਰੀ-ਸਵਭਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ, ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਚੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਗੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਵਧੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਜਿੱਤ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਭਾਰੀ ਧੂੜ ਉਡਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜਦ ਤਾਟਕਾ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਰਹਿਤ ਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਦਾ ਅੰਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਟਕਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ; ਇਹ ਯਕਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਆਖ਼ਰ, ਉਹ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ, ਤਾਟਕਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਰਤੱਬ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵ ਰਾਜਾ, ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕੁਸ਼ਿਕ ਨੰਦਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ! ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਤੇ ਇੰਦਰ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦਿਓ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ। ਹੇ ਤਪੋਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਿਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਧਰਮ, ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪਰਚਾ ਦੇ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਟਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।