ਜਿਵੇਂ ਹਰਣੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕੀਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੇਬਸ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਹਲ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੇ ਹਾਲ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਹਾਥੀਦੰਦ, ਸੋਨੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀਰੇ ਤੇ ਲਹੂ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਨਕਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਡੋਲਕਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਰਾਵਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਥੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਦੰਦ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿੰਡੋ ਸਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਣ ਦਿਖਾਏ, ਜੋ ਚੂਨੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਂ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਦਿਖਾਈਆਂ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਹਲ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੁਸਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ ਤੇ ਬਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਵੱਡਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ; ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਿਆਰ ਨੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਹੈਂ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈ; ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਤਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦਇਆ ਕਰ। ਇਹ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦੈਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ।" "ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਮੁਨੀ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ—ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਦੁਖੀ, ਵਨਵਾਸੀ ਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ? ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਜੋੜ ਹਾਂ; ਜਵਾਨੀ ਛਿਨ-ਭੰਗੁਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਮਾਣ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ; ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ, ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਹਵਾ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਾਂ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਾਅ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾ ਸਕੇ।" "ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਹੋਣ। ਇੱਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸੁਖ ਮਾਣ; ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਗਲਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।" "ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲੈ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਣੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ। ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ ਦਾ ਸੀ—ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ।" "ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣ; ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ; ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ—" "ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਏ; ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੁਣ ਇਹ ਲਾਜ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਚੂਕ ਕਰਕੇ ਆਈ ਹੈ।'" "'ਹੇ ਸੁਧਰਮੀ ਨਾਰੀ, ਇਹ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਚਲਪਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਰਮ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਦਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।'" "'ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹਨ।'" "'ਰਾਵਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਨਿਵਾਉਂਦਾ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੈਥਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ 'ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ।'" ਹੁਣ, ਛਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚ ਇਕ ਤਿਨਕਾ ਰੱਖ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡਿੱਠ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਘਵ ਹੈ।" "ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਖਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।