ਸੀਤਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਜੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ। ਆਪਣੀ ਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਹਰਣੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਸੀਤਾ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਹਲ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਰਗਾ ਭव्य ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੇ ਹਾਲ ਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਕਮਰੇ। ਹਾਥੀਦੰਦ, ਸੋਨੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਤੰਭ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਲਹੂ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਸ਼ੋਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਵਾਲੇ ਡੰਮਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਦੰਦ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਚੂਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਆੰਗਣ ਵਿਖਾਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਖਾਏ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਮ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਹਲ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਨੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਕਈ ਉੱਤਮ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੋਚ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦਇਆ ਦੇ। ਇਹ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਸੋ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦੈਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ।" "ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇਗੀ—ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਦੁਖੀ, ਤਪਸੀ, ਪੈਦਲ ਤੁਰਦਾ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਜੋੜ ਹਾਂ; ਜਵਾਨੀ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਮਾਣ।" "ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖ; ਇੱਥੇ ਕਿਸਦੇ ਕੋਲ ਐਸਾ ਜਜ਼ਬਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਸਕੇ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤਿੱਖੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਗ ਦੀ ਲੂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕੇ।" "ਇਸ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਬਣ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾ। ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲੈ; ਇੱਥੇ ਰੁਹਾਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਣੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ।" "ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ ਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਥ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ, ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸੀਤੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣ; ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਹੰਜੂ ਪੋਛਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।" "ਮੁਖ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਰੋਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਗੁਮ, ਉਸਦਾ ਨੂਰ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਇਹ ਲਾਜ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਥੋੜੀ ਰਹਿ ਗਈ।'" "'ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਹ ਜੋ ਅਚਲਤਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਰਮ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।'" "'ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦਇਆ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।'" "'ਰਾਵਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਝੁਕਾਉਂਦਾ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਛਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚ ਇਕ ਤਿਨਕਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਾਰ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਰਾਘਵ ਹੈ।" "ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਿੰਹ ਵਾਂਗ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਤਾਂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਖਰਾ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।