ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਛਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਉਸ ਨੇ battlefield 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸੀ ਲਈ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ 'ਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਠ ਰਾਛਸ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖੜੀ ਕਰ ਲਈ। ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਆਠ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ। ਜਦ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਛਸੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਸ਼ਰੂਭਰੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਥੱਲੇ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਹਿਰਣੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਓ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਿਖਾਈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲ ਤੇ ਮਹਲ ਵਿਖਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਥੀਦਾਂਤ, ਸੋਨੇ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਤੰਭ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮਹਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਦਾਂਤ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਣ ਵਿਖਾਏ, ਜੋ ਚੂਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਖਾਏ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁੰਮ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੁਸਲਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲ ਕਹਿਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। "ਇੱਥੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਰਾਛਸ ਤੇ ਬਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ," ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧੇ ਤਿਆਰ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਹੇ ਵਿਸਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਾ।" "ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੋਚਣਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਲੰਕਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੋ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਭੇਦ ਹੈ।" "ਦੇਵ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਰਾਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ—ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਦੁਖੀ, ਤਪਸਵੀ, ਪੈਦਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ?" "ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਜੋੜਾ ਹਾਂ; ਜਵਾਨੀ ਛਿਨਭੰਗੁਰ ਹੈ, ਹੇ ਡਰਪੋਕੀ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਕਰ; ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਸਕੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ?" "ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਲਪਟ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ—" "ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਜਬਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਵੱਡਾ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਾ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕ ਬਣਾਲੈ।" "ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸਿੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।" "ਜਿਹੜੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਤੂੰ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਇਹ ਰੁਮਾਨੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ, ਹੇ ਮੈਥਲੀ।" "ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ। ਪੁਸ਼ਪਕ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਹੈ—" "ਇਹ ਰਥ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਬਰ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਸੋਚ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ; ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ—" "ਪਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੁਨਾਰੇ ਨਾਲ—" "ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਂਸੂ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਸੋਚ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋਈ, ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।" ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਹੁਣ ਇਹ ਲਾਜ ਬਸ ਕਰ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਹ ਜੋ ਤੇਰਾ ਹਿਲ-ਚਲ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਰਮ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਦਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।