ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲਿਆ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਘਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹੋਰ ਕਈ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਰੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥ ਪਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਕੰਪਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ: ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਵਾਂਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਪੰਜ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਾਨਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਚੋਲਾ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਵਣ, ਦਸ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ। ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਚੀਕ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਹੋਵੇ, ਜੰਗਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਕਰਕੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਰੋਕ ਲਏ ਗਏ। ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜੀਆਂ। ਉਹ ਪੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਦਸ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਘੜੀ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਚੌੜੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਾਛਸੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਦਸ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕੋਈ ਵੀ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿਆਂ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਮੋਤੀ, ਗਹਿਣੇ, ਸੋਨਾ, ਕੱਪੜੇ, ਆਭੂਸ਼ਣ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਦੇ ਦਿਓ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵੀ ਕਰੜਾ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਚਾਹੇ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵੱਡੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਜਨਸਥਾਨ ਜਾਓ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਹੁਣ ਰਾਛਸ ਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ। ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ।" "ਉੱਥੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਖਰ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹਾ ਗੁੱਸਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਧੈਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਵੈਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਦ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕੂਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕੜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ।" "ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਸਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਠ ਰਾਛਸ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਤੋਂ ਅਣਦੇਖੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ: ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂਵਾਂ ਸਰਗ। ਅੱਠ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਰਾਛਸਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆਉਣ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਣੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਸੀਤਾ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ।