ਰਾਵਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਰਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਚਹੁੰਫੇ ਛਿੜ ਗਈ, ਪਰ ਉਹ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਦਸ-ਮੂੰਹੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮ ਗਈ। ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉੱਚੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਝੜਦੀ ਹੈ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਗਹਿਣਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅੰਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ, ਰਾਵਣ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਵੱਡੀ ਧੂਮकेतੂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੁੜਕੀ, ਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦੀ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਰਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਟੋਪ ਹਿਲ ਗਏ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, "ਡਰੋ ਨਾ!" ਚਟਾਕਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਗਏ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾ ਦੀ ਛਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ। ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਤੇ ਚੋਟੀਾਂ ਬਾਂਹ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਸਿਤਾ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਪੀਲਾ-ਪੜ੍ਹਾ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਰਾਮ ਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਸੱਚ, ਨਾ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਨਾ ਦਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਡਰ ਤੋਂ ਨਿਕਸੇ ਹੋਏ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਿਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਸਿਤਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, "ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀ। ਦਸ-ਮੂੰਹਾ ਰਾਵਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ, ਗਹਿਣੇ ਵਿਗੜੇ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਸ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਥਿਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਰਪਣਵੀਂ ਅਧਿਆਇ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਭੈੜੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਿਕਰਟਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਭੱਜਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਹਨ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਸਸੁਰ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਹੁਣ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁਚ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜਾਪ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਤੂੰ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਨਿਕਰਟਿਆ? ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਪਣਗੇ—ਕ੍ਰੂਰ, ਅਧਰਮ, ਤੇਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਤੇ ਚਰਿਤਰ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇਣਗੇ—ਸ਼ਰਮ ਕਰ। ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਭੱਜਦਾ ਹੈਂ? ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ—ਤੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਂਗਾ, ਇਕ ਪਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਛੁਹਾਵਟ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਛੁਹਾਵਟ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਵਣ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਮੇਰੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਬਰਬਾਦੀ ਯਕੀਨੀ ਕਰੇਗਾ; ਤੇਰੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ। ਤੇਰੀ ਨੀਅਤ, ਨਿਕਰਟਿਆ, ਵਿਅਰਥ ਰਹੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ। ਵੈਰੀ ਦੇ ਕਾਬੂ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਮੈਂ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਦਮੀ ਖ਼ਰਾਬ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਤੇਰੇ ਗਲੇ 'ਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖਤਰਨਾਕ ਵੇਲੇ ਵੀ ਤੂੰ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆ। ਤੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰਮ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਤੇਜ਼ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇਗਾ; ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਐਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਜਾਮ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।