ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਪੀਲਿਆ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਮਿਟਣ ਉਪਰੰਤ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਚੰਗਾਰੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਵਿਹੰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਲਗ ਪਈ। ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਢਹਿ ਪਿਆ ਸੀ, ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਵਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗਿਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ — ਸੁਪਨੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ — ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, “ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।” ਵੱਡੀ ਡਰ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਆਸ ਪਾਈ ਕਿ ਕੋਇ ਨੇੜੇ ਸੁਣ ਲਵੇ, “ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਹਾਰ ਖੁਲ ਗਏ ਸਨ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗੀ, ਵਾਂਗ ਬੇਲ ਜੋ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ, “ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!” ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ “ਰਾਮ! ਰਾਮ!” ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਉਸ ਮੌਤ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਚਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਅਨਾਚਾਰ ਛਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਲੌਕਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੁਖੀ। ਜਦੋਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ “ਰਾਮ!” ਤੇ “ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸੁਭਾਗਾ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਟਹਿਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਕਮਲ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੀ ਮੱਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ ਰੇਖਾ, ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਚਟਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਮੈਥਿਲੀ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਚੰਬੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਸਮਾ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਿਰਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਉਹ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਿੜਕ ਗਏ, ਮੁੜ ਕੇ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਗਹਿਣਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੀਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ। ਵੈਸਰਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਰਾਵਣ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਖੜਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਮੰਦ ਪਏ ਤਾਰੇ। ਉਸਦਾ ਹਾਰ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਲੁੜਕਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦੀ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ। ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਭਰ ਗਏ, ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 'ਡਰੋ ਨਾ!' ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਸ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ। ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਾਪਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਚੀਕ ਰਹੇ ਹੋਣ।