ਜਦੋਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾ-ਰਾਜਾ ਜਟਾਯੂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚਪੇਟ ਮਾਰੀ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਦੱਸਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਬਾਂਹਾਂ ਜਦੋਂ ਹੀ ਟੁੱਟੀਆਂ, ਤੁਰੰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਟੇ ਦੇ ਬਿਲ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੋਨਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ—ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸਦੇ ਪਰ ਕੱਟੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਫਿੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਮੁਰਝਾ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਥਲ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦਾ ਬਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਵਿਰਹ-ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ—"ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ, "ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ! ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!" ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਖੁਲ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸੀਤਾ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਲੀ ਵਾਂਗ ਲਪਟ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, "ਰਾਮ! ਰਾਮ!" ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇੱਜਤ ਉਤਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ—ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ—ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵੱਗੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ," ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਮਿਲਿਆ ਜੁਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ "ਰਾਮ!" "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਵੀ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੀਤਾਂਬਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਹੁਣੇ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਕਮਲ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਥਾ, ਸੋਹਣੀ ਮਾਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਕਮਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੁਤ-ਸਫੈਦ ਦੰਦ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਰੋ ਰਹੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੰਬਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਵਿਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਨੀਰਸ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਮੈਥਲੀ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰ-ਪੱਟੀ ਨੀਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਰਾਵਣ ਵਿਚ ਐਸੇ ਸਮਾ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਮੋਹਕ ਤੇ ਕਾਲਾ, ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰ ਗਈ ਸੀ, ਮੁੜ ਕੇ ਦੱਸ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ।