ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ, ਜੋ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਈ। ਆਪਣੇ ਨਖ, ਪੰਖ ਤੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉਹ ਸੂਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੱਠ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਚ ਆ ਕੇ ਦੁੱਖੀ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਟਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਦਸਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਖ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਫਿਰੋਂ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਰਪ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੋਠੀਆਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ—ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ—ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਖ, ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬਗਲਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਪੰਖ ਵੱਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪੀਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਮੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਬਚੀ ਹੋਈ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਰੋ ਪਈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਚੁਗਲੀਆਂ, ਸੁਪਨੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਨੇੜੇ ਸੁਣ ਲਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਗੜੇ ਗਜਰੇ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਜਿਹੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਖਾਂਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਪਾ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ "ਰਾਮ! ਰਾਮ!" ਚੀਕਦੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਹਰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਧਿ-ਵਿਰੁੱਧਤਾ ਛਾ ਗਈ, ਤੇ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਚੱਲੀ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਮ ਹੋ ਗਿਆ," ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੀ। ਜਦ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਉਪਹਰਨ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ "ਰਾਮ!" ਤੇ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਸਵੇਰੇ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਸੁਭਾਗਣ ਵੈਦੇਹੀ ਤੋਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਸੁਗੰਧੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਖੜ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਝੜੀ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਲਾਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਣੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਕਮਲ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਥੇ, ਸੋਹਣੀ ਮਾਥੇ ਦੀ ਲੀਕ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਚਮਕਦੀਆਂ, ਸਫੈਦ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰੋ ਰਹੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ, ਹੰਝੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਝਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਮੈਥਲੀ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧੀ ਨੀਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਯੁਤ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਕਾਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਜਦਾ ਮੀਂਹ ਦਾ ਬੱਦਲ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੜੀ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ, ਮੁੜ ਕੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉੱਡਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ, ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਘੜੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਖ ਵੀ ਸੀ, ਆਸ ਵੀ।