ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਾਸ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਰਾਵਣ, ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਕੇ ਬਚੇਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਲਈ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਹਮਲਾ ਜਾਂ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੈ; ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆ ਖੜਾ ਹੋ, ਰਾਵਣ! ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਠਹਿਰ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਕੰਮ ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇ? ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਵੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਜਟਾਯੂ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਹਰ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਾਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਖਾੜਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖ, ਨਖ ਤੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਵੀ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਛਸ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਰਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਦੱਸ ਖੱਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਉਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਉਗ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿਲ੍ਹਾ ਜਿਥੋਂ ਨਵੇਂ ਸੰਪ ਨਿਕਲ ਆਉਣ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਕ ਦਮ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਜਟਾਯੂ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਖ, ਪੈਰ ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਛਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੰਖ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਗਿੱਧ ਜਟਾਯੂ, ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ 'ਤੇ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਵਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਣ ਮਗਰੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌਂ ਬਚੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਾ ਕੇ ਲਗ ਪਈ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਬਵੰਜੀ ਸৰ্গ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੰਦਭਾਗਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। "ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!"—ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਸੁਣ ਲੈਣ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਲਝੀਆਂ ਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਵਣ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਵਲ ਦੌੜਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਵਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ) ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗੀ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ!" ਪਰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ "ਰਾਮ! ਰਾਮ!" ਚੀਖਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਬਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ—ਚਲਾਇਮਾਨ ਤੇ ਅਚਲ—ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਤੇ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ। ਉਥੇ, ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, "ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ," ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਵੀ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਦੰਡਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ। ਪਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸਨੂੰ "ਰਾਮ!" ਤੇ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਖਦੀ ਹੋਈ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਰਿਹਾ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਸੁਭਾਗਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਖ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਡੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ।