ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਛਤਰੀ, ਪੰਖੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਾਕਤਵਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਰਵਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਰਵਰਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਸਾਰਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਸवारी ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਗੇ—“ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!” ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਗੁਆ ਕੇ, ਚਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਵਣ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਘੱਟ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਕੇ ਬਚੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮਛਲੀ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਾਸ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਦੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜੋ ਕਰਤੂਤ ਤੂੰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਇਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜ! ਇਕ ਪਲ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ, ਰਾਵਣ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾਵਾਂਗੂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਵੇਂਗਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਧਰਮਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਤੂਤ ਚੁਣੀ ਹੈ। ਕੌਣ ਅਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਯੰਭੂ, ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਰਥੀ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਦਬਾ ਕੇ, ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਤਾਰਿਆ, ਤੇ ਪੰਖ, ਨੱਖ, ਚੋਚ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਟਾਯੂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੀੜਤ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਦਸ ਖੱਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ-ਹਾਲੇ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੀਂਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੱਪ ਹੋਣ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵਪਰੀ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਦੋਵਾਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਟਾਯੂ, ਰਾਮ ਦੀ خاطر ਲੜਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਖ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਦਿਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਦੌੜੀ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਫਿੱਕੀ, ਪਰ ਤਾਕਤ noble, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੰਤ 'ਤੇ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਰੋਈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਗहरे ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸੰਕਟ ਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿਚ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀਏ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਬਿਪਤਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।” “ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਕਕੁਤਥ, ਲਕਸ਼ਮਣ!”—ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਪੂਕਾਰਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਨੇੜੇ ਸੁਣ ਲਵੇ। ਉਹ, ਵਿਖੰਡਿਤ ਮਾਲਾ ਤੇ ਗਹਣੇ ਨਾਲ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਜੜੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਈ—“ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ!” ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, “ਰਾਮ! ਰਾਮ!” ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਮੌਤ ਸਮਾਨ, ਉਹਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਲੈ ਗਿਆ।