ਜਦ ਰਾਵਣ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ‘ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਸ্তা ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਤੇਜੀਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਭੀਮ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਰਗੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੋੜ ਮੁਕਾਇਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਛਤਰੀ, ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥਵਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸਿਰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਵਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ‘ਚ ਫੜ ਕੇ, ਜਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—"ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਪਰ ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਉੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਫੇਰ ਉਠ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, "ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਦਰਦ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਤਲੱਸ਼ ਸੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਭੱਜੇਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।" "ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਗੇ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ। ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੈ—ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਠਹਿਰ, ਲੜ! ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਵਾਂਗ, ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਮੀਨ ‘ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੁਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹੀ ਕੀਤਾ। ਕੌਣ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇ? ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਸਵੈਭੂ, ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੀਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਰ ਮਹਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹਿੰਸਕ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦਬਾਈ, ਨਖਾਂ ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਟਾਯੂ ਵਲੋਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੱਠ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਬਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਦਸ ਖੱਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਵਧ ਗਈਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਪਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਬਿਲ ‘ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਵੇ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਕਿਆਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ—ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ—ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜਦੇ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਖ, ਪੈਰ ਤੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸਦੇ ਪੰਖ ਵੱਢੇ ਗਏ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਣ ਵੱਲ ਭੱਜੇ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੁੜ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਵਨਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਵਿਗਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗ਼ਮ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵਲੇ ਸੰਕੇਤ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!"—ਇਹ ਆਸ ਲੈ ਕੇ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ‘ਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਸੁਣ ਲਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਲਾਬੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਪਟੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਪਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਧਰਮ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।