ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕ ਰਹੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੜਤ ਵਾਲੇ, ਦੈਤਿਆ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਸਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਛਤਰੀ, ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸਿਰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਫੇਰ ਉੱਠ ਖਲੋਤਾ। ਰਾਵਣ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਗਵਾ ਚੁੱਕਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਟਾਯੂ ਦੁਬਾਰਾ ਉਠਿਆ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤਾ, ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸਦੇ ਤੀਰ ਵੱਜਣ ਤੇ ਵੱਜਰ ਵਰਗਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਤਲਪ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਜਾਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਕਿੱਧਰ ਭੱਜੇਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਾਸ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਤੇ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਗੇ। ਜੋ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੜ! ਇਕ ਪਲ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਰਾਵਣ। ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਵੇਂਗਾ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਕੁਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੀਤਾ। ਕੌਣ ਅਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਜਾਮ ਪਾਪ ਹੋਵੇ? ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪੋ-ਜੰਮੇ, ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਜਟਾਯੂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਝਪਟਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਿਰਬਾਨ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਖੇੜ ਕੇ, ਪੰਖ, ਨਖ ਤੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਤੋੜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੋਠ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਬਚਕੇ, ਚੋਚ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਦੱਸਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬਿਲੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਵੱਧ ਆਈਆਂ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਖ, ਪੈਰ ਤੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ, ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਪੰਖ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਿੱਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਪੀਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਣ ਮਗਰੋਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਵਾਂ-ਦੂਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਸੀਤਾ, ਜਦ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਮ! ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!"—ਇਹ ਆਦਰਣੀਯਾ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਖੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦੇ ਕੋਈ ਸੁਣ ਲੈਣ। ਜਦ ਉਹ, ਵਿਗੜੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।