ਜਟਾਯੁ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਈ ਘਾਵ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਵਣ, ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਟਾਯੁ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਤੀਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਤਨ-ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਟਾਯੁ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਝਾੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਟਾਯੁ, ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਝਾੜੀ। ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਵਚ ਵਾਲੇ, ਦੈਤ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇਜ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਰਤਨ-ਸਜਿਆ ਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਖੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਚੁੰਝ ਨਾਲ, ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ; ਰਾਵਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਟਾਯੁ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਪਰ, ਜਟਾਯੁ ਹੁਣ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਤਲਵਾਰ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ। ਰਾਵਣ ਜਾ ਰਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਟਾਯੁ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਵਿਦ੍ਯੁਤ-ਸਪর্শ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਂਸ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਿੱਥੇ ਭੱਜੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮਾਛੀ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਾਸ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ, ਨਾ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣਗੇ। ਜੋ ਕਰਤੂਤ ਤੂੰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਇਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ; ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਨਾਇਕੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁਚ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜ! ਇੱਕ ਪਲ ਖੜਾ ਹੋ, ਰਾਵਣ; ਤੂੰ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਖਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਐਸਾ ਕਰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਪ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਵੈ-ਜਨਮ, ਦੇਵੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਝਪਟਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਿਰ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਦਬਾਈ, ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਖ, ਪੰਜਿਆਂ, ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਦਸ ਖੱਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੇ, ਉਤਾਰਦੇ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਿਕਾਲੀ ਅਤੇ ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਪੰਖ, ਪੰਜਿਆਂ ਤੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੁ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ 'ਚ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ।